T24 Dış Haberler
Dünya genelinde yapay zekâ yatırımlarının sürdürülebilirliği tartışılırken, Çin’de teknoloji hisseleri ciddi bir düşüş yaşadı. Reuters’ın analizine göre, yapay zekâ ve yarı iletken şirketlerini içeren STAR50 endeksi, dört aydan daha kısa sürede yüzde 40 oranında gerilerken yaklaşık 480 milyar dolarlık piyasa değeri silindi. Uzmanlar, Çin’deki bu düşüşün küresel piyasalara yönelik de önemli bir uyarı olduğunu vurguladı.
Çin’de yapay zekâ sektörüne olan yatırım dalgası, teknoloji şirketlerinin hisselerinde meydana gelen büyük değer kayıplarıyla tersine döndü. Reuters’ın 26 Ekim tarihli raporuna göre, yapay zekâya ilişkin endişeler, yüksek değerlemeler ve Çin’in teknoloji ihracatına getirilebilecek kısıtlamalar, piyasalardaki düşüşü derinleştirdi.
Yapay zekâ ve yarı iletken sektörünün önde gelen firmalarını kapsayan STAR50 endeksi, dört aydan daha kısa bir süre içinde yüzde 40 değer kaybı yaşadı. Bu süreçte yaklaşık 480 milyar dolarlık piyasa değeri silinirken, Çin’in büyük şirketlerini izleyen CSI300 endeksi de haziran ayında ulaştığı zirveden yaklaşık yüzde 20 geriledi.
Düşüş, Çin hükümetinin ekonomik teşvik vaatleriyle başlayan ve yaklaşık iki yıldır devam eden yükselişi sona erdirdi.
Pekin merkezli fon yöneticisi Dong Baozhen, borsadaki artışın zamanla spekülatif bir çılgınlığa dönüştüğünü belirterek, “Şimdi balonun patladığını görüyoruz” dedi.
ABD’deki düşüş yüzde 6 ile sınırlı kaldı
Çin piyasalarındaki kayıplar, ABD’deki teknoloji hisselerindeki gerilemeyi de aşmış durumda. Yapay zekâ şirketlerinin etkili olduğu Nasdaq endeksi, üç hafta önce ulaştığı rekor seviyeden yüzde 6 düştü; oysa Çin’deki kayıplar çok daha yüksek seviyelere çıktı.
Reuters’a konuşan piyasa uzmanları, Çin’deki satış dalgasını tetikleyen tek bir neden olmadığını ifade etti. Hisselerin yüksek değerlemeleri, vergi yükümlülükleri ve ABD ile diğer ülkelerin Çinli şirketlerin veri merkezlerine ekipman tedarik etmesini yasaklama ihtimali düşüşte etkili faktörler arasında yer aldı.
Goldman Sachs verilerine göre, yapay zekâ hisseleri Çin ana karası ve Hong Kong piyasalarının toplam piyasa değerinin yüzde 42’sini oluştururken işlem hacminin de yüzde 57’sini kapsıyor. Bireysel yatırımcıların ağırlıkta olduğu bu piyasalarda yaşanan düşüş geniş bir yatırımcı kitlesini etkiledi.
Robotik ve çip şirketlerinin hisseleri yarıya düştü
Değer kaybından en çok etkilenen firmalar arasında robotik ve yarı iletken üreticileri bulunuyor.
Bireysel yatırımcılardan halka arzında talep edilen miktarın yaklaşık 8 bin katına ulaşan robot üreticisi Unitree’nin hisseleri ağustos ayında işlem görmeye başladığından bu yana değerinin yarısını yitirdi. Çip üreticisi CXMT’nin hisseleri ise son bir ayda yüzde 25’in üzerinde geriledi.
Geçen yıl borsa girişlerinde sırasıyla yüzde 700 ve yüzde 400 yükselen MetaX Integrated Circuits ve Moore Threads Technology’nin hisseleri de temmuz ayından itibaren yaklaşık yüzde 50 değer kaybetti.
ABD’nin Çinli şirketlerin veri merkezlerine ekipman sağlamasını engellemeye yönelik olası adımlardan etkilenen optik bileşen üreticileri Zhongji Innolight ve Eoptolink Technology’nin hisselerinde ise haziran ve temmuz aylarındaki zirvelerinden bu yana yaklaşık yüzde 60’lık bir düşüş gözlemlendi.
Devlet destekli fonların da yatırım yaptığı teknoloji firmalarına yönelen bireysel yatırımcılar yaşanan kayıpların ardından daha güvenli yatırım araçlarına geçmeye başladı.
Yeni halka arzlar tehlikede
Piyasalardaki gerilemenin teknoloji firmalarının finansmana erişimini zorlaştırabileceği düşünülüyor.
Hong Kong merkezli Lotus Asset Management’ın yönetici ortağı ve yatırım direktörü Hong Hao, yaşanan gelişmelerin halka açılmayı planlayan birçok firmanın bu yöndeki girişimlerini durdurmasına neden olacağını söyledi.
STAR50 endeksindeki firmaların hisse fiyatlarının geçmiş 12 aylık kazançlarına oranı yaklaşık 250 seviyesinden 100’e gerilemesine rağmen hâlâ yüksek kalıyor. Karşılaştırmak gerekirse Nasdaq 100 endeksindeki bu oran yaklaşık 30 seviyesinde bulunuyor.
Bu fark, Çinli teknoloji firmalarının hisselerinde daha fazla düşüş olabileceğine dair endişeleri artırıyor.
Pekin’in istikrarlı borsa hedefi sekteye uğradı
Çin yönetimi son yıllarda borsadaki keskin yükselişler ve düşüşlerin önüne geçerek daha istikrarlı bir piyasa oluşturmayı amaçlıyordu.
Bunun için borçlanarak yapılan işlemlere ve yüksek frekanslı alım satımlara yönelik denetimleri artırırken devlet destekli yatırımcılar da yükseliş dönemlerinde hisse satışı gerçekleştirerek fiyat artışlarını sınırlamaya çalıştı.
Ancak yapay zekâ hisselerindeki sert düşüş Pekin’in uzun vadeli istikrarlı yükseliş hedefine darbe vurdu.
Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu Başkanı Wu Qing ekim ayında piyasa temsilcileriyle bir araya gelerek sermaye piyasalarının iyileştirilmesi adına önerileri dinledi.
Pekin merkezli Qianchuang Capital’ın ortağı Leo Wang ise teknoloji firmalarının piyasa endekslerindeki ağırlığına aşırı önem verilmesinin sermaye hareketlerinde bozulmaya yol açtığını söyledi.
Wang ayrıca bu durumun bazı sektörlerde ciddi bir balon oluştururken diğer sektörlerden sermaye çıkışını hızlandırdığını ifade etti.
Uzmanlar ikiye bölündü: Alım fırsatı mı yoksa daha büyük düşüş mü?
Goldman Sachs ekim ayında güncellediği yatırım tavsiyeleri listesine Innolight ve CXMT dahil olmak üzere birçok Çinli yapay zekâ firmasını ekledi. BNP Paribas Securities stratejisti William Bratton ise dikkatli yatırımcılar için piyasada alım fırsatlarının bulunduğunu belirtti.
Buna karşın birçok Çinli yatırımcı yeniden hisse almadan önce fiyatların daha da aşağı inmesini beklemekte veya farklı sektörlere yönelmektedir. Shanghai Zhuozhu Investment Management’ın ortağı Wang Zhuo çip üreticileri ve yapay zekâ tedarikçilerinin de diğer Çin üreticileri gibi sonunda fiyat rekabetine gireceğini savundu. Wang “Bunun istisnası yok; tüm balonlar eninde sonunda patlar” dedi.
(Editör: Melis Karaca)
